شما اینجا هستید | 

معماری کهن فراتر از مدرنیته (بازار)

209
0
0
بازار

به نام خالق هنر

_ به فراخور طبیعت و انچه بر اثرگذر زمان رخ میدهد،پدیده های متعددی شکل میگرند که سبب بروز بسیاری از عوامل مخرب و مفید در سطح خود میباشد.گاه این تغیرات طبیعی بوده و گاه توسط انسان به صورت مصنوعی شکل میگیرد.ماجرا از آنجایی جالب میشود که طبیعت در بیشتر اتفاقاتی که انسان برای خور رقم میزند دخالتی نداشته و فقط نظاره گر آن بوده و به قول معروف خود انسان تیشه بر ریشه خود میزند.منابع فرهنگی که از گذشتگان برای ما باقی مانده نمونه ای بی نظیر در زمینه فرهنگ و ادب است که گه گاه به سبب طمع برای کسب ثروت و یا به بهانه ی تجدد و نوگرایی و همچنین مدرنیته بی چون و چرا، دستخوش تغییر و در بیشتر موارد تخریب میشوند.در اینجا قصد داریم تا با بررسی بازارهای کهن ایران و عصر حاضر به دریافت کیفیت فضایی و معماری آن بپردازیم.

 

بازار قدیم تبریز

_ واچار یا بازار در گذشته به عنوان فضایی برای داد و ستد و مبادله ی کالا مورد استفاده قرار میگرفته و میتوان تنها شباهت بازارهای مدرن و شیک امروزی با بازارهای کهن و قدیمی را در همین بحث خلاصه کرد.

_ بازار به عنوان فضایی سر پوشیده در قدیم،مکانی گرم از لحاظ تعاملات اجتماعی بوده است و میتوان بستر بسیاری از تحولات اجتماعی تاریخ ایران را به این بخش نسبت داد.فضای بازار به عنوان فضایی با وسعت زیاد و بعضا به طول فاصله میان دو دروازه ی یک شهر،محیطی سرپوشیده بوده که دارای اعضای کوچکتری از قبیل راسته،رسته،سرا،تیم و تیمچه بوده که هر کدام از این بخش ها دارای عملکرد اختصاصی و در ارتباط با فضای پیرامون خود بوده.این فضای پر وسعت مکانی دلنشین و اجتماعی صرف نظر از بحث خرید و فروش بوده که تماما با زندگی مردم اطراف خود   تنیده شده و از اآن مستثنا نبوده.

_ فضای بازار امکان خرید کالا از طریق مقایسه با سایر کالا ها را به سبب اجتماع مشاغل مرتبط با هم در یک نقطه را مهیا میکرده که این به خودی خود سبب از بین رفتن هرگونه رقابت ناعادلانه برای کسب درآمد نامتعارف میشده؛نکته ای که در بازار های امروز به سختی میتوان درک کرد و این خود گواه بر آمیزش معماری گذشتگان با اصول اولیه داد و ستد و همچنین اصول اولیه دینی در خصوص کسب و کار است.یعنی معماری گذشتگان علاوه بر توجه عملکرد مادی فضا به بعد عملکرد معنوی ان نیز میپرداخته اند.

 

بازار تبریز

_ فضای سرپوشیده بازار به خریدار فرصت گشت و گذار در محیط خود، به دور از هر نوع عامل آزار دهنده ای از قبیل گرما،سرما،بارش برف و باران را میداده که این بحث کمتر مورد توجه معماران امروزی در برپایی بازارهای خیابانی و طراحی آنها قرار میگیرد.صرفه نظر از تمامی این نکات ،بازار ها شامل فضاهای مورد نیاز اصلی یک جامعه مانند مدرسه ،مسجد،آب انبار،کاروانسرا بوده که این نکته در بازار های امروزی دیده نمیشود و بازار صرفا محیطی جداگانه از بستر زندگی مردم را داراست که خود خالی از اشکال نیست.همچنین در ساخت بازار هایی جدید به جایگاه اجتماعی آن توجهی نمیشود و بستر آن تنها بر اساس کسب سود و ثروت بیشتر شکل میگیرد،چنانچه در سطحی ترین معارف دینی کاسب به عنوان حبیب خدا یاد شده ولی در حقیقت این طور نیست و ایجاد اعتماد و شکل گیری هسته اجتماعی موثر میان خریدار و فروشنده اصلا مورد توجه نبوده و شاید بیان چنین جملاتی در جامعه امروز خنده دار هم باشد.

 

_ در قسمت های بعد این مقاله به مطالعه بازار ها از لحاظ ساختار کلی آن و توجه معاران گذشته به مبحث دینی،اخلاقی،هنری و زیباشناسی در فضای بازار میپردازیم.

نگارنده:علی اکبر گلناری

 

_ بخشی از مطالب فوق با بررسی تاریخ بازار های ایران در کتب زنده یاد استاد پیرنیا درک شده که به حق نقش به سزایی در شناساندن تاریخ گذشتگان به نسل امروز داشته و دارند.