شما اینجا هستید | 

نقاشی لاکی ؛ هنری چندصد ساله ایرانیان

58
1
0
نقاشی,هنر,سازانو

 

نقاشی لاکی یا زیرلاکی به گونه ی هنری مستقل، از اواخر دوره ی صفوی شکل گرفت و در دوره افشاریه و زندیه و قاجاریه به واج کمال خود رسید.

 

نقاشی لاکی در حقیقت از بطن نگارگری ایران بیرون آمد و میدان عمل وسیع‌تر و متنوعی را در اختیار نگارگران گذاشت. بیراه نیست که با افول و انحطاط نگارگری و کتاب آرایی در ایران، نقاشی لاکی رونق بیشتری یافت. در این نوع نقاشی، نقاش می‌توانست زوایای دید دیگری را تجربه کند. نقاشی لاکی با جلدسازی چرمی شروع شد و در طراحی روی چرم و کاغذ در آستر بدرقه از شبکه‌بندی با بریدگی‌های توری‌مانند استفاده کردند. بعدها با استفاده از خمیر کاغذ و چسب (پاپیه ماشه) و قالب‌های چوبین، سطح شیء مورد نظر را برای نقاشی زمینه‌سازی می‌کردند و در پایان، سطح نقاشی شده را با پوسته‌ای ضخیم از مخلوط روغن بَزرَک، سندروس و روغن جلا می‌پوشاندند و نقاشی جلوه‌ای چون نقاشی رنگ روغن پیدا می‌کرد.

 

 

نقاشی,هنر,سازانو

 

دردوره فتحعلیشاه هنرمندانی چون مهرعلی، میرزابابا، سیدمیرزا و عبدالله خان، قلم موی خود را دیگر در نگاره های کتابها به کار نگرفتند بلکه به جای آن در نقاشیهای لاکی و مینایی و رنگ روغن به کار بستند .

 

در این دوره شهرهای تهران، اصفهان و شیراز از مراکز تولید آثار نقاشی لاکی و مینایی بود. بر موضوعات این نوع نقاشی ، مضامینی چون صحنه های درباری، صحنه ی جنگ، صحنه های اساطیری و تاریخی و شکار و داوری اخروی و منظره پردازی و اناوع و اقسام گل و مرغ افزوده شد.

 

یکی از زیباترین جلدهای این دوره جلدی بود که فتحعلیشاه ساخت آن را برای خمسه نظامی شاه طهماسبی سفارش داد و سید میرزا و محمدباقر آن را در سال 1245هـ.ق اجرا کردند.

 

 

نقاشی,هنر,سازانو

 

 

شیراز قطب لاکی‌ها

 

در شیراز نیز هم زمان با آنها، آقابزرگ شیرازی به نقاشی لاکی اشتغال داشت و نامی صاحب شهرت در این نوع نقاشی خصوصا در چهره پردازی از رجال مشهور به‌صورت لاکی داشت. دردوره ناصری نقاشی لاکی متحول شد و نقش مایه‌هایی چون شکوفه‌های فندق، گوزن‌ها و طوطی‌ها، صحنه‌هایی از زندگی روستایی، دسته گل‌های آزاد، پیکره‌هایی با جامه‌های آخرین مد اروپایی و مردان با ریش تراشیده، زنان با دامن‌های پرچین و حجیم و ماخوذ از اروپا به آن وارد شد.

 

ورود فراوان تصاویر اروپایی و نشریات فرنگی راه را برای اقتباس وسیع از نقش‌مایه‌های آن گشود و تکرار یکنواخت ترکیب‌بندی‌ها و نقش‌مایه‌ها را به‌وجود آورد. در این دوره توجه به شمایل نگاری امام‌علی(ع) و حسنین(ع) در نقاشی‌های لاکی بیان‌کننده رویکردی جدید در نقاشی اسلامی بود. نقاشی لاکی با طلیعه عصر جدید که از دوره مشروطیت شروع شد رو به افول گذاشت و فراگیری خود را از دست داد هر چند هنوزم هم در گوشه و کنار کشور اندکی هنرمندانی به آن مشغول هستند.

 

رونقی قاجارگونه

 

نقاشی لاکی در دوره قاجار از نظر کمی و کیفی تحولی درخور یافت. در حقیقت رونق نقاشی لاکی و مینایی در این دوره معلول انحطاط کتاب آرایی بود. هرچند شیوه نقاشی لاکی با محمد زمان و در دوره صفوی شروع شد و در دوره افشاریه و زندیه با آثار هنرمندانی چون علی اشرف، محمدهادی و محمد صادق ادامه پیدا کرد. نقش مایه‌های نقاشی لاکی در دوره قاجار پرمایه‌تر شد و در آن از بته‌های گلدار مکرر، به‌خصوص گل سرخ، گل میخک صد پر، سنبل، شکوفه‌های میوه، پرندگان و پروانه‌ها، دسته گل‌های مختلط، گل زنبق، ترکیب‌بندی‌های ساده با نقوش سپری و ترنجی استفاده شد. نقاشی لاکی در دوره قاجار از نظر کمی و کیفی تحولی درخور یافت. در حقیقت رونق نقاشی لاکی و مینایی در این دوره معلول انحطاط کتاب آرایی بود. یکی از زیباترین آثار این دوره صندوقچه جواهرات با رقم میرزابابا در سال 1218هـ. ق است که در آن نقش گل و مرغ بیش از پیش چشمگیر شده است.

 

 

نقاشی,هنر,سازانو

 

 

نقوشی که در قلمدانها به کار می‌رفت سه نوع بود:

 

1- نقوش گل و مرغ بر سطح رویی و یا دو جناح قلمدان که با یک منظره طبیعی ترکیب شده بود.

 

2- نقوش گل و بته ای همراه با طوماریهای پیچکی و گیاهی با شاخه های شکوفان

 

3- نقوش آمیخته با اسلیمیها و صحنه های تصویری با شیوه فرنگی سازی . این نوع قلمدان نگاری بیشتر از دو مورد یاد شده ، رواج داشت.

 

هرچند شیوه نقاشی لاکی با محمد زمان و در دوره صفوی شروع شد و در دوره افشاریه و زندیه با آثار هنرمندانی چون علی اشرف، محمدهادی و محمد صادق ادامه پیدا کرد اما در دوره قاجاریه بود که به شیوه ای پرتجمل و فاخر تبدیل شد.

 

عناصر ترکیب دهنده ی آن قاعده مند گردید و تناسباتی موزون پیدا کرد و مردان و زنان جامه ی دوره قاجار بر تن کردند.

 

یکی از زیباترین آثار این دوره صندوقچه ی جواهرآلات با رقم میرزابابا در سال 1218هـ.ق است که در آن نقش گل و مرغ بیش از پیش چشمگیر شده است.